24 czerwca 2026 roku w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku ponad 400 przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, instytucji publicznych oraz organizacji międzynarodowych spotkało się podczas Civil Society Forum – oficjalnego wydarzenia poprzedzającego Ukraine Recovery Conference 2026 (URC 2026), współorganizowanego przez Polskę i Ukrainę. Fundację Ukraina podczas Forum reprezentował Wiceprezes Zarządu, Igor Lisin.
Forum stworzyło wyjątkową przestrzeń do dialogu na temat odbudowy Ukrainy, wzmacniania jej odporności, rozwoju demokratycznego oraz integracji europejskiej. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele organizacji społeczeństwa obywatelskiego, think tanków, fundacji, instytucji publicznych, eksperci i praktycy z Ukrainy, Europy oraz innych części świata.
Udział Igora Lisina był okazją do włączenia się w dyskusję na temat roli społeczeństwa obywatelskiego w kształtowaniu przyszłości Ukrainy, a także do wymiany doświadczeń z organizacjami i instytucjami zaangażowanymi w odbudowę kraju, integrację, pomoc humanitarną oraz rozwój odpornych społeczności lokalnych.
Społeczeństwo obywatelskie jako strategiczny partner odbudowy
Civil Society Forum zostało zorganizowane przez European Endowment for Democracy, International Renaissance Foundation oraz Stefan Batory Foundation, we współpracy z szeroką koalicją ukraińskich i międzynarodowych organizacji wspierających odbudowę Ukrainy oraz wzmacnianie jej odporności demokratycznej.
Program Forum obejmował debaty plenarne, panele tematyczne, sesje robocze oraz spotkania networkingowe. Uczestnicy rozmawiali o tym, jak zapewnić, aby odbudowa Ukrainy była trwała, inkluzywna i przejrzysta oraz opierała się na rzeczywistej współpracy administracji publicznej, partnerów międzynarodowych, społeczności lokalnych, biznesu i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Jednym z najważniejszych przesłań Forum było podkreślenie, że społeczeństwo obywatelskie nie powinno być postrzegane jedynie jako beneficjent czy konsultowany interesariusz. Powinno być uznawane za równorzędnego i strategicznego partnera uczestniczącego w projektowaniu, wdrażaniu oraz monitorowaniu działań związanych z odbudową Ukrainy.
To podejście ma szczególne znaczenie, ponieważ od początku pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę organizacje społeczeństwa obywatelskiego odegrały kluczową rolę w niesieniu pomocy humanitarnej, wspieraniu osób przesiedlonych i społeczności lokalnych, wzmacnianiu odporności społecznej, wspieraniu reform i integracji europejskiej oraz tworzeniu innowacyjnych rozwiązań w niezwykle wymagających warunkach.
Jednym z najważniejszych rezultatów Forum było przedstawienie Gdańsk Common Message – wspólnego stanowiska ukraińskich i międzynarodowych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, zawierającego kluczowe priorytety, rekomendacje i zobowiązania dotyczące procesu odbudowy Ukrainy.
Gdańsk Common Message
W przełomowym momencie dla przyszłości Ukrainy społeczeństwo obywatelskie przemawia wspólnym głosem. Gdańsk Common Message stanowi wspólny wkład w międzynarodową debatę na temat odbudowy Ukrainy i jej drogi do Unii Europejskiej, łącząc doświadczenia, wiedzę i perspektywy ukraińskich oraz międzynarodowych organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Dokument został opracowany przed Ukraine Recovery Conference 2026 i jest skierowany do władz Ukrainy, partnerów międzynarodowych oraz wszystkich podmiotów zaangażowanych w proces odbudowy. Stanowi również punkt odniesienia dla Ukraine Donor Platform i jej członków, umożliwiający ocenę, czy deklarowane zobowiązania przekładają się na konkretne działania.
Autorzy podkreślają, że odbudowa Ukrainy powinna koncentrować się na człowieku, opierać się na poszanowaniu praw człowieka oraz być realizowana w formule rzeczywistego partnerstwa, w którym społeczeństwo obywatelskie pełni rolę nie tylko uczestnika, lecz także strategicznego partnera. Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji w Ukrainie organizacje społeczeństwa obywatelskiego odgrywają kluczową rolę w reagowaniu na kryzys – zmobilizowały miliardy hrywien na wsparcie obronności i bezpieczeństwa, niosły pomoc humanitarną, wzmacniały odporność lokalnych społeczności oraz wdrażały innowacyjne rozwiązania w niezwykle trudnych warunkach. Wspierały także proces integracji Ukrainy z Unią Europejską i realizację reform poprzez udział w tworzeniu polityk publicznych, dostarczanie niezależnej wiedzy eksperckiej, inicjowanie zrównoważonych działań odbudowy oraz rozwijanie narzędzi zwiększających przejrzystość i odpowiedzialność. Sygnatariusze dokumentu apelują o podejmowanie działań, które usuną bariery utrudniające współpracę i umożliwią budowanie prawdziwego partnerstwa międzysektorowego na rzecz skutecznej odbudowy Ukrainy.
Gdańsk – miasto o wyjątkowym dziedzictwie solidarności, obywatelskiego zaangażowania i demokratycznych przemian – stanowi symboliczne miejsce dla tego przesłania. Przypomina, że trwałe zmiany są możliwe dzięki aktywnym obywatelom i wspólnej odpowiedzialności. W tym duchu autorzy apelują do wszystkich partnerów, aby zasady zawarte w Gdańsk Common Message wyznaczały kierunek decyzji, inwestycji i działań kształtujących proces odbudowy Ukrainy.
Nasza wizja odbudowy
Wierzymy, że odbudowa Ukrainy powinna koncentrować się na człowieku i opierać się na poszanowaniu praw człowieka, a jej fundamentami muszą być bezpieczeństwo i sprawiedliwość – niezbędne warunki trwałego pokoju w Europie.
Proces odbudowy powinien być kontynuowany mimo trwających działań wojennych, jednak jego pełna realizacja będzie możliwa dopiero wtedy, gdy Ukraina będzie bezpieczna dzięki całkowitemu zakończeniu agresji, wiarygodnym gwarancjom bezpieczeństwa oraz wzmocnieniu ochrony i odporności ludzi oraz infrastruktury. Trwały i sprawiedliwy pokój wymaga pociągnięcia sprawców agresji do odpowiedzialności, ścigania zbrodni wojennych oraz zapewnienia prawnie wiążących reparacji ze strony Rosji.
Bez bezpieczeństwa i sprawiedliwości proces odbudowy pozostanie niepełny i podatny na zagrożenia. Odbudowa powinna mieć charakter inkluzywny i partycypacyjny, być realizowana w sposób profesjonalny oraz opierać się na lokalnym przywództwie, z pełnym udziałem organizacji społeczeństwa obywatelskiego jako równorzędnego partnera na każdym etapie tego procesu.
Priorytetowe działania
Realizacja tej wizji wymaga zmian nie tylko w tym, co finansują podmioty zaangażowane w odbudowę, lecz także w sposobie podejmowania decyzji i wdrażania działań. Poniższe rekomendacje wskazują praktyczne kroki, jakie Rząd Ukrainy, partnerzy międzynarodowi oraz organizacje społeczeństwa obywatelskiego mogą podjąć, aby przełożyć te założenia na trwałe rezultaty.
Apelujemy do Rządu Ukrainy i partnerów międzynarodowych o wspólne zapewnienie, aby:
● Społeczeństwo obywatelskie było uznawane za współtwórcę procesu odbudowy, m.in. poprzez stworzenie stałych mechanizmów i formatów regularnego oraz realnego udziału w pracach Ukraine Donor Platform.
● Zobowiązania związane z integracją europejską były skutecznie wdrażane poprzez uwzględnianie praw człowieka, mechanizmów przeciwdziałania korupcji oraz zasad praworządności na wszystkich etapach odbudowy.
● Finansowanie działań humanitarnych, pomocy doraźnej i rozwojowej tworzyło spójną ścieżkę prowadzącą do długoterminowej odporności i odbudowy, wspierając osoby przesiedlone oraz społeczności dotknięte wojną – od reagowania kryzysowego po zrównoważony rozwój gospodarczy i aktywne uczestnictwo społeczne.
● Odporność sektora energetycznego była dalej wzmacniana poprzez rozwój zdecentralizowanych systemów opartych na odnawialnych źródłach energii, które zwiększają bezpieczeństwo, wspierają odbudowę oraz zapewniają niezawodny dostęp do kluczowych usług.
● Priorytetowo traktowano długoterminowe inwestycje w ludzi i podstawowe usługi społeczne, w tym dostępne cenowo mieszkalnictwo, infrastrukturę społeczną, ochronę zdrowia, edukację, rozwój zawodowy, przywództwo młodzieży, wsparcie zdrowia psychicznego oraz rehabilitację, umożliwiające Ukraińcom życie, powrót i rozwój w swoich społecznościach.
● Tworzono skoordynowane mechanizmy wzmacniania spójności społecznej oraz wspierania powrotu, (re)integracji i włączenia społecznego weteranów, osób przesiedlonych, osób z niepełnosprawnościami oraz innych grup szczególnie dotkniętych skutkami wojny, tak aby nikt nie został pozostawiony bez wsparcia.
● Rozwijano partnerstwa pomiędzy ukraińskimi i europejskimi instytucjami oraz społecznościami, wspierające wymianę doświadczeń, przygotowanie projektów, planowanie partycypacyjne, współfinansowanie, monitoring, konsultacje społeczne oraz dostosowywanie działań do standardów Unii Europejskiej.
Dodatkowy apelujemy do Rządu Ukrainy o zapewnienie, aby:
● Na wszystkich szczeblach administracji powstawały zintegrowane strategie rozwoju, których priorytety będą wynikały z potrzeb lokalnych społeczności i będą opracowywane we współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, samorządami, przedsiębiorcami oraz mieszkańcami.
● Instytucje krajowe i lokalne dysponowały odpowiednimi zasobami do prowadzenia procesu odbudowy i integracji z Unią Europejską poprzez reformę administracji publicznej, lepszą koordynację pomocy technicznej oraz działania służące pozyskiwaniu, utrzymaniu i wzmacnianiu kompetencji wykwalifikowanych pracowników administracji.
● Mechanizmy partycypacji społecznej zostały trwale wpisane w system zarządzania odbudową, m.in. poprzez wdrożenie ustawy Ukrainy „O konsultacjach publicznych” oraz prowadzenie regularnego dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, społecznościami lokalnymi i grupami, których dotyczą działania odbudowy.
● Kultura i niezależne media były uznawane za kluczowe elementy tożsamości, odporności społecznej i demokracji oraz objęte trwałym wsparciem w ramach inwestycji związanych z odbudową.
● Ochrona środowiska była uwzględniana we wszystkich sektorach gospodarki poprzez wdrażanie polityk zgodnych ze standardami Unii Europejskiej, w szczególności w zakresie ocen oddziaływania na środowisko, monitoringu, kontroli oraz ochrony przyrody, tak aby proces odbudowy jednocześnie przyspieszał przygotowania do członkostwa w UE i wzmacniał odporność kraju.
Dodatkowo apelujemy do partnerów międzynarodowych oraz Ukraine Donor Platform o zapewnienie, aby:
● Zwiększono bezpośrednie, elastyczne i wieloletnie finansowanie lokalnych podmiotów zaangażowanych w odbudowę, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego, inicjatyw lokalnych oraz przedsiębiorstw społecznych, przy jednoczesnym uproszczeniu wymogów formalnych i ograniczeniu zależności od międzynarodowych pośredników.
● Proces odbudowy odchodził od rozproszonych projektów na rzecz zintegrowanych działań tworzonych i realizowanych lokalnie, poprzez zmniejszenie rozbieżności między międzynarodowymi mechanizmami finansowania a inicjatywami prowadzonymi na poziomie społeczności lokalnych, wzmacnianie ich wpływu na podejmowanie decyzji oraz wspieranie bardziej spójnego i skutecznego modelu odbudowy.
● Wzmacniano mechanizmy integracji społecznej i gospodarczej poprzez uznawanie kwalifikacji zawodowych, rozwój kompetencji, wsparcie psychospołeczne, rehabilitację oraz programy (re)integracji dla osób przesiedlonych, weteranów, osób z niepełnosprawnościami i innych grup szczególnie dotkniętych skutkami wojny, umożliwiające ich pełne uczestnictwo w rynku pracy i życiu społecznym.
Budowanie przyszłości we współpracy
Dla Fundacji Ukraina udział w Civil Society Forum był potwierdzeniem, jak istotna jest ścisła współpraca organizacji społeczeństwa obywatelskiego, instytucji publicznych, darczyńców oraz partnerów międzynarodowych w budowaniu odpornych i otwartych społeczności.
Forum pokazało, że trwała odbudowa Ukrainy to nie tylko inwestycje w infrastrukturę, lecz przede wszystkim inwestycje w ludzi, lokalne społeczności oraz demokratyczne uczestnictwo. Fundacja Ukraina pozostaje zaangażowana we wspieranie inicjatyw na rzecz odbudowy Ukrainy, jej integracji europejskiej oraz wzmacniania odpornych społeczności, dzieląc się swoim doświadczeniem i wiedzą.
